ಹೊಯ್ಸಳ ಸಂತತಿಯ ಅರಸರು ಸುಮಾರು ಮೂರುವರೆ ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಆಳಿದರು. ದ್ವಾರಸಮುದ್ರವು ಅವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು, ರಾಜನು ಸರ್ವೋತ್ಕೃಷ್ಟ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಅವನು ನಿರಂಕುಶ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಧರ್ಮದ ಕಟ್ಟಲೆಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು, ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ರಾಜನ ನಿರಂಜನಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಬಂಧಕಗಳಾಗಿದ್ದವು. ರಜತ್ಸವ, ವಂಕಾರಂಪರವಾಗಿದ್ದು ರಾಜನು ಸತ್ತ ನಂತರ ಅವನ ಹಿರಿಯ ಮಗನು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದನು. ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜರು ಧರ್ಮವೇ ಪರಮಾಧಿಕಾರವುಳ್ಳದೆಂದು ತಾವು ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ರಾಜ್ಯಾಡಳಿತ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕೆಂದೂ ನಂಬಿದ್ದರು, ದುಷ್ಟ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಟಪರಿಹಾಲನೆ ರಾಜರ ಮುಖ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿತ್ತು. ರಾಜನು ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶನೂ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯದ ಸಮಸ್ತ ದಂಡನಾಯಕನೂ ಆಗಿದ್ದನು. ಅವನು ರಾಜ್ಯದ ಆಗುಹೋಗುಗಳನ್ನು ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಇದಲ್ಲದೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸಂಚರಿಸಿ ಪ್ರಜೆಗಳ ಕುಂದು ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ವ್ಯವಸಾಯ, ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊಡಲಾಗಿತ್ತು. ರಾಜರು ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿರುಚಿಯುಳ್ಳವರಾಗಿದ್ದು ಸಾಹಿತಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಲಾಕಾರರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಆಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದ್ದರು. ಹೊಯ್ಸಳರ ಆಡಳೀತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟದ ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಯುವರಾಜನೂ ಕೂಡ ಪ್ರಮುಖಪಾತ್ರವಹಿಸಿದ್ದರು. ಹೊಯ್ಸಳ ವಿಷ್ಣವರ್ಧನನು ಆಡಳಿತದ ಬಹು ಮುಖ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಪಟ್ಟದ ರಾಣಿಯಾದ ಶಾಂತಲಾದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿ ಅವಳ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದನು.
ಹೊಯ್ಸಳರ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲಕ್ಕೆ ‘ಪಂಚಪ್ರಧಾನ’ ಸಭೆ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದ್ದಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಹಾಸಂಧಿ ವಿಗ್ರಹಿತ, ಶ್ರೀಕರಣಾಧಿಕಾರಿ, ಹಿರಿಯ ಭಂಡಾರಿ, ಮುಖ್ಯ ದಂಡನಾಯಕ ಮತ್ತು ಮಹಾ ದಸಾಯಿತ ಎಂಬ ಐವರು ಸದಸ್ಯರಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಜ್ಯದ ಬಹು ಮುಖ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಈ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿ ನಿರ್ಣಯ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ‘ಪಂಚ ಪ್ರಧಾನರೇ ಅಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಸಚಿವರೂ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳೂ ಇದ್ದರು, ಸಚಿವರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ವಿದ್ಯಾವಂತರೂ ಮತ್ತು ಮಹಾ ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳೂ ಆಗಿದ್ದರು. ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನ ಪ್ರಧಾನ ಅಮಾತ್ಯನಾದ ಗಂಗರಾಜನೂ, ವೀರಬಲ್ಲಾಳನ ಸಚಿವರಲ್ಲೊಬ್ಬನಾದ ಅಮಿತ ದಂಡನಾಯಕನೂ, ಎರಡನೆ ನರಸಿಂಹನ ಮಂತ್ರಿಗಳಾದ ಹರಿಹರ, ಅಪ್ಪಣ್ಣ, ಗೋಪಯ್ಯ ಮೊದಲಾದವರು ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮಿಗಳೂ ಮತ್ತು ಮೇದಾವಿಗಳೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಚಿವರು ದಂಡನಾಯಕರೂ ಮತ್ತು ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರೂ ಆಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅನೇಕ ಮಂಡಲಗಳನ್ನಾಗಿಯೂ ಮತ್ತು ಈ ಮಂಡಲಗಳನ್ನು ಆನೇಕ ನಾಡುಗಳನ್ನಾಗಿಯೂ ವಿಭಾಗಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವುಗಳ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಗ್ರಾಮಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳಿದ್ದವು, ಈ ಸಭೆಗಳು ಕೆರೆ ಕಟ್ಟೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ದುರಸ್ತು, ದೇವಾಲಯಗಳು, ಧರ್ಮಛತ್ರಗಳು, ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಮಾಳಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳೂವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದವು. ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಜಗಳಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿ ನ್ಯಾಯ ತೀರ್ಮಾನ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಗ್ರಾಮಗಳ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗಾವುಂಡ ಅಥವಾ ಹೆಗ್ಗಡೆ: ಕರಣಿಕ ಮತ್ತು ತಳಾರ ಎಂಬ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಇದ್ದರು. ಆದರೆ ಈ ಹುದ್ದೆಗಳು, ಅನುವಂಶಿಕವಾಗಿದ್ದವು. ವರ್ತಕರು ಹಾಗೂ ಉಪಕಸಬುಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದ ಜನರು ವೃತ್ತಿ ಸಂಘವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಒಟ್ಟಾರೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಆಡಳಿತವು ದಕ್ಷವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಸಮೃದ್ಧಿಗಳು ನೆಲೆಸಿ ಜನರು ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ಜೀವಿಸುತ್ತದ್ದರು