ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕರಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಹಾಲಿನ ಬೆಲೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ, ಹರಿಯಾಣದಲ್ಲಿ ನಾಥುವಾಸ್ ಎಂಬ ಗಮನಾರ್ಹ ಹಳ್ಳಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಹಾಲು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿನ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಿವಾನಿ ಬಳಿಯ ಈ ನಿಕಟ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ, ಹಾಲಿನ ವೆಚ್ಚವು ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಹೊರೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ನಾಥುವಾಸ್ನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಎರಡರಿಂದ ಮೂರು ಹಸುಗಳು ಅಥವಾ ಎಮ್ಮೆಗಳ ಸಣ್ಣ ಹಿಂಡು ಇದೆ. ಆದರೂ, ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಈ ಹೇರಳವಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಲಾಭ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಅವರು ಹಾಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಉದಾರವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವು 150 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದು.
ನಾಥುವಾಸ್ ನಲ್ಲಿ ಹಾಲನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡದಿರಲು ಬಲವಾದ ನಂಬಿಕೆಯೇ ಕಾರಣ. ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಭ್ಯಾಸದ ಹಿಂದಿನ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಕಥೆಯೊಂದಿದೆ. ವಿನಾಶಕಾರಿ ರೋಗವು ಇಡೀ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ಆವರಿಸಿದಾಗ, ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಬಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗಿನಿಂದ ಈ ಪರಂಪರೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ಕಠಿಣ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸನ್ಯಾಸಿಯೊಬ್ಬರು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರಿಗೆ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಹಾಲು ಮಾರುವ ಪಾಪಕ್ಕೆ ಈ ಸಂಕಟವು ದೈವಿಕ ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ದುಃಖವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು, ಈ ಅಮೂಲ್ಯ ಸರಕಿನ ಮಾರಾಟವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಅವರು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಈ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಹಾಲು ಮಾರಾಟವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಸಾಮೂಹಿಕ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ರೋಗವು ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು. ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ತಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತು, ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಾ, ಇಂದಿಗೂ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಗೆ ರವಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಮತ್ತೊಂದು ಕಥೆಯೆಂದರೆ, ಹಾಲು ಮತ್ತು ಮಜ್ಜಿಗೆಯನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಗ್ರಾಮದ ಪೋಷಕ ದೇವತೆ ಬಾಬಾ ನಾಥು ಅವರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಬಾಬಾ ನಾಥು ಒಬ್ಬ ಕರುಣಾಮಯಿ ಸಂತರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಸಹಾನುಭೂತಿ ಮತ್ತು ಔದಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಬಾಬಾ ನಾಥು ಅವರು ಹೇರಳವಾದ ಹಾಲು ಮತ್ತು ಮಜ್ಜಿಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು ಎಂದು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಔದಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಕೃತಜ್ಞರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಕಾರಣ ಏನೇ ಆದರೂ, ಹಾಲು ಮತ್ತು ಮಜ್ಜಿಗೆಯನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ನಾಥುವಾಸ್ ಜನರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಗ್ರಾಮದ ಆತಿಥ್ಯ ಮತ್ತು ಔದಾರ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ತಾಜಾ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಹರು ಎಂದು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.
ಇದಲ್ಲದೆ, ಗ್ರಾಮದ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಸಹ ಈ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಾಣಿಜ್ಯ ಲಾಭಕ್ಕಿಂತ ತಮ್ಮ ಹಸುಗಳು ಮತ್ತು ಎಮ್ಮೆಗಳ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ, ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಇಡೀ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸುಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ ಹಾಲಿನ ಮೂಲವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ನಾಥುವಾಸ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 750 ಜನಸಂಖ್ಯೆ. ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಹಾಲು ವಿತರಣಾ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರದ ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿ ಕಥೆಯಾಗಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಸಹ ಒಳ್ಳೆಯತನ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವು ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಯಾವಾಗಲೂ ಇದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿ ಕಥೆಯು ಬಲವಾಗಿ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಒಂದು ಹೊತ್ತಿನ ಊಟಕ್ಕೂ ಕೆಲವೊಂದು ಕಡೆ ಜನ ಪರದಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಅದರಲ್ಲೂ ದುಬಾರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ಹಾಲನ್ನು ಹಂಚುವ ಸಂಪ್ರಾದಾಯವನ್ನು ನಡೆಸುಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ನಾಥುವಾಸ್ ಗ್ರಾಮದ ಜನರ ಉದಾರ ಮನೋಭಾವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಲೇ ಬೇಕು. ಹಾಲು ಕೆಲವರ ಪಾಲಿಗೆ ಅಮೃತವು ಸರಿ. ಇಂತಹ ಒಂದು ಪಾನೀಯವನ್ನು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಬಳಸದೇ ಕೆಲವರ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಈ ಗ್ರಾಮದ ಜನರ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ದೇಶದಲ್ಲೇ ಪ್ರಥಮ ಹಾಗೂ ಹೊಸದಾಗಿ ಕಾಡುವ ವಿಚಾರವಾಗಿದೆ.
ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ದೇಶದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಪಸರಿಸಿದರೆ ಹಸಿದವರ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ತಂಪಾಗಿಸಬಹುದು. ಇಷ್ಟಕ್ಕೂ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಯಾರ ಅಪ್ಪಣೆಯು ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.