ಮಹಾವೀರ ಮತ್ತು ಜೈನಧರ್ಮ
ಮಹಾವೀರನ ತಂದೆ ಜ್ಞಾತ್ರಿಕ ಗುಂಪಿನ ಪ್ರಮುಖನಾದ ಸಿದ್ದಾರ್ಥ ; ತಾಯಿ ವೈಶಾಲಿ ಹಾಗೂ ಮಗಧ ದೇಶಗಳ ಅರಸರ ಸಂಬಂಧಿಯೆನ್ನಲಾದ ತ್ರಿಶಲಾ, ಮಹಾವೀರನ ಜೀವನದ ಮೊದಲ ದಿನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಷಯಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಶ್ವೇತಾಂಬರ ಜೈನರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ತಿಳಿದಂತೆ ಅವನು ಯಶೋದಾ ಎಂಬ ರಾಜಕುಮಾರಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾದನು. ಕೆಲವು ಕಾಲದವರೆಗೆ ಅವನು ಧರ್ಮಶ್ರದ್ಧೆಯುಳ್ಳ ಗೃಹಸ್ಥನಾಗಿದ್ದು ತನ್ನ ಮೂವತ್ತನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂಸಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ. ಪಶ್ಚಿಮ ನಗ್ನ ತಪಸ್ವಿಯಾಗಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಭಾರತದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸ ನ್ನಾಚರಿಸಿದ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಕಾಲವನ್ನು ಅವನು ಗೋಶಾಲ ಎಂಬ ಭಿಕ್ಷುವಿನೊಡನೆ ಕಳೆದನು. ಮುಂದೆ ಗೋಶಾಲನು ಮಹಾವೀರನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ‘ಆಜೀವಿಕ’ ಪಂಥದ ನಾಯಕನಾದನು. ತನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನ ಹದಿಮೂರನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮಹಾವೀರನು ಬೃಂಬಿಕ ಗ್ರಾಮದ ಹೊರಗಿದ್ದ ಋಜುಪಾಲಿಕಾ ನದಿಯ ಉತ್ತರ ದಡಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಸೇರಿದನು. ಈ ಗ್ರಾಮ ಭಾರತದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇನೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗ್ರಾಮವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಮಹಾವೀರನು ‘ಕೇವಲಜ್ಞಾನ’ವನ್ನು ಅಂದರೆ ಜ್ಞಾನ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದನು. ಅದರಿಂದ ಅವನು `ಕೇವಲಿನ್’ ಅಥವಾ ಸರ್ವಜ್ಞಾನಿಯಾದರು ; ಜಿನ (ಜಯಶಾಲಿ) ಮತ್ತು ಮಹಾವೀರನಾಗಿದ್ದನು. ಆ ಮುಂದೆ ಅವನು ಜೈನರು ಅಥವಾ ಜಿನನ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಎಂದು ತರುವಾಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ‘ನಿಗ್ರಂಥ’ (ಬಂಧನವಿಲ್ಲದ) ಪಂಥದವರ ಗುರುವಾಗಿ ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅನೇಕ ಕಡೆ ಸಂಚರಿಸಿದನು. ದಕ್ಷಿಣ ಬಿಹಾರಿನ ಪಾವಾ ಎಂಬ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನ ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೃತನಾದನು. ಈ ಘಟನೆಯು ಮೌಲ್ಯ ರಿಗೆ 215ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೂ, ವಿಕ್ರಮನಿಗೆ 420 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೂ ನಡೆಯಿತೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ, ಮಹಾವೀರನು ಮೃತಪಟ್ಟ ಕಾಲ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕ್ರಿ. ಪೂ. 528 ಎಂದು ಹೇಳ ಬಹುದು. ಈಚಿನ ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಈ ತಾರೀಖನ್ನು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 468 ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರು, ಜೈನಸನ್ಯಾಸಿ ಹೇಮಚಂದ್ರನ ಒಂದು ಶಾಸನದ ಆಧಾರದಮೇಲೆ ಮಹಾವೀರನ ಸಾವು ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಗುಪ್ತಮೌರ್ಯನ ಸಿಂಹಾಸನಾರೋಹಣ ಈ ಘಟನೆಗಳ ನಡುವೆ 155 ವರ್ಷಗಳ ಅಂತರವಿದ್ದಿತೆ ಹೊರತು 215 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಹೀಗೆ ತಾರೀಖನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 468ಮಹಾವೀರನು ಮೃತನಾದ ವರ್ಷವೆಂದು ಗ್ರಹಿಸಿದರೆ, ಬುದ್ಧನಿಗಿಂತ ಮಹಾವೀರನು ಮೊದಲು ಮೃತನಾದ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಬೌದ್ಧ ಗ್ರಂಥಗಳ ಹೇಳಿಕೆಯೊಡನೆ ಅದು ಸರಿಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ. ಮೊದಲು ಸೂಚಿಸಿರುವ ತೇದಿಯನ್ನು (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 528) ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದ ರಲ್ಲಿಯೂ ಹಲವು ತೊಂದರೆಗಳಿವೆ. ಈ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದೂ ದುಸ್ತರವಾದ ವಿಷಯವೇ ಸರಿ.
ಮಹಾವೀರನು ಒಂದು ಹೊಸ ಧರ್ಮಪಥದ ಸ್ಥಾಪಕನಲ್ಲವೆಂದೂ, ಆದರೆ ಅವನು ಇಪ್ಪತ್ತ ನಾಲ್ಕು ತೀರ್ಥಂಕರರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯವನೆಂದೂ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ತೀರ್ಥಂಕರರು ಎಂದರೆ, ‘ಜೀವನದಿ ಯನ್ನು ದಾಟಿಸುವವರು’ ಎಂದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ತೀರ್ಥಂಕರರಲ್ಲಿ ಮಹಾವೀರನಿಗೆ ನಿಕಟಪೂರ್ವ ದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥನೆಂಬ ಇಪ್ಪತ್ತಮೂರನೆಯ ತೀರ್ಥಂಕರನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ನಾಗಿದ್ದಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆತನು ವಾರಣಾಸಿಯ (ಬನಾರಸು) ರಾಜನಾಗಿದ್ದನು, ಅಹಿಂಸಾ, ಸತ್ಯ, ಅಸ್ತೇಯ ಮತ್ತು ಅಪರಿಗ್ರಹ-ಈ ನಾಲ್ಕು ವ್ರತಗಳನ್ನು ಅವನು ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯವರ್ಗಕ್ಕೆ ಬೋಧಿ ಸಿದನು. ಈ ನಾಲ್ಕು ವ್ರತನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಮಹಾವೀರನು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಅಥವಾ ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ ವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದನು. ಇಹದ ಎಲ್ಲ ಬಂಧನಗಳಿಂದಲೂ ವಿಮುಕ್ತನಾಗಬೇಕಾದರೆ ಮನುಷ್ಯನು ತಾನು ಧರಿಸುವ ಉಡುಪೂ ಸೇರಿದ ಹಾಗೆ ಸಕಲ ಬಾಹ್ಯವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದನು. ಸಂಯಕ್ ಶ್ರದ್ಧೆ, ಸಂಯಕ್ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂಯಕ್ ಚಾರಿತ್ರ-ಈ ಮೂರು ಸನ್ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪುನರ್ಜನ್ಮದಿಂದ ಬಿಡಿಸಿ, ‘ಸಿದ್ಧಶೀಲ’ವನ್ನು, ಎಂದರೆ ಮುಕ್ತಿ ಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದೇ ಜೈನರ ಆಕಾಂಕ್ಷಿ, ಜೈನಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪರಮ ಸೃಷ್ಟಿ, ಚೈತನ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ಥಾನವಿಲ್ಲ. ಜೈನರ ಅಹಿಂಸಾ ತತ್ತ್ವವು ಕೇವಲ ಪ್ರಾಣಿಪಕ್ಷಿಗಳ ಆತ್ಮಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಅನ್ವಯವಾಗದೆ ಸಕಲ ಗಿಡಮರಗಳಿಗೂ, ಲೋಹಗಳಿಗೂ, ಜಲರಾಶಿಗೂ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಹಾವೀರನು ಬೋಧಿಸಿದ ತತ್ತ್ವಗಳು ‘ಪೂರ್ವ’ಗಳೆಂದು (Purvas) ಕರೆಯಲಾದ ಹದಿ ನಾಲ್ಕು ಪುರಾತನ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿವೆಯೆಂಬುದು ಶ್ವೇತಾಂಬರ ಜೈನ ಸಂಪ್ರದಾಯದವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. ನಾಲ್ಕನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಬಿಹಾರಿನಲ್ಲಿ ಭೀಕರ ಕ್ಷಾಮ ತಲೆದೋರಿದಾಗ ಭದ್ರಬಾಹುವಿನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಜೈನರ ಪ್ರಮುಖ ಪಂಗಡವೊಂದು ಮೈಸೂರು ದೇಶ ದತ್ತ ಹೊರಟಿತು. ಪಾಟಲೀಪುತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಜೈನರು ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿನ ಜ್ಞಾನವು ಮೂಲೆಗೆ ಬೀಳು ತಿದ್ದುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಜೈನಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳ ಪುನರುದ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸಭೆಯನ್ನು ಕರೆದು ಜೈನ ಧರ್ಮಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಹು ಮುಖ್ಯವಾದ ಹನ್ನೆರಡು ‘ಅಂಗ’ಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಕ್ರಿ.ಶ. ಐದು ಅಥವಾ ಆರನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜೈನರ ಮತ್ತೊಂದು ಸಭೆ ಗುಜರಾತಿನ ವಲ್ಲಭಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಈ ಸಭೆಯು ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಬರೆದಿಡಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿತು. ಸಂಪೂರ್ಣ ಧರ್ಮಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ‘ಅಂಗ’ಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೆ ಉಪಾಂಗ, ಮೂಲಸೂತ್ರ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಇತರ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಕರಣ ಗ್ರಂಥಗಳೂ ಉತ್ತರದೇಶಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದಮೇಲೆ ಭದ್ರಬಾಹುವಿನ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದ ತಮ್ಮ ಸಹಮತೀಯರು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿದ್ದ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ: ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಬರೆದಿಟ್ಟವರು ಮಹಾವೀರನ ಕಟ್ಟಳೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ ದಿಗಂಬರರಾಗದೆ ಬಿಳಿಯ ಉಡುಪನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಶ್ವೇತಾಂಬರರು ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ನಿರ್ವಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜ್ಞಾತ್ರಿಕ ಬೋಧಕನ, ಎಂದರೆ ಮಹಾವೀರನ, ಉಪದೇಶವನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವರು, `ದಿಗಂಬರರು’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು. ಕ್ರಿ.ಶ. ಮೊದಲನೆಯ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಜೈನಮತ ಹೀಗೆ ಎರಡು ಪಂಗಡಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿತವಾಗಿರಬೇಕು. ಈ ವಿಭಜನೆ ಇನ್ನೂ ಹಿಂದೆಯೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಆಗಿರಬಹುದು. ಮಹಾವೀರನಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ತೀರ್ಥಂಕರನಾದ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥನ ಅನುಯಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳ ಶ್ವೇತಾಂಬರ ಪಂಥದ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ.