ಆಧುನಿಕ ಜಾಗತಿಕ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ 400 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪತ್ರಿಕೆ ಹೊರಬಂದಿದ್ದು ೨೪೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಅಂದರೆ ೧೭೮೦ ರಲ್ಲಿ. ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಪತ್ರಿಕೆ 1843 ರಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂತು.
ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಎಂದರೇನು ಎನ್ನುವದಕ್ಕೆ ಹಲವು ಬಗೆಯ ವ್ಯಾಖ್ಯೆಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯೆ – ” ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದ ಸುದ್ದಿ ಮತ್ತು ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಹರಡುವದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯೇ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ.”
ಬರೆಹಗಾರ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಪತ್ರಕರ್ತ ಸಮಾಜದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮತ್ತು ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂದರೆ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿರುವದರಿಂದ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸಬಹುದು-
* ಪತ್ರಿಕಾರಂಗ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರಬೇಕು.
* ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತವಾಗಿರಬೇಕು.
* ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿರಬೇಕು.
* ಸತ್ಯನಿಷ್ಠವಾಗಿರಬೇಕು
* ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿರಬೇಕು.
* ಸಭ್ಯವಾಗಿರಬೇಕು.
* ಬದ್ಧತೆಯಿರಬೇಕು – ಇತ್ಯಾದಿ.
ಪತ್ರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ಒಂದು ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರುವ ಇಂದಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಹೇಳಲಾದ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಅಂಶಗಳು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ ಎನ್ನುವದು ಇಂದು ಯೋಚಿಸಬೇಕಾದ ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗತಿ. ಅದು ಪತ್ರಕರ್ತರೇ ಆತ್ಮಾವಲೋಕನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ವಿಚಾರ.
ಇನ್ನು ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಕೆಲ ಸಂಗತಿಗಳಿವೆ. 1780ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪತ್ರಿಕೆ ಹೊರಬರುವದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ 1766ರಲ್ಲಿ ವಿಲಿಯಂ ಬೋಲ್ಟ್ಸ್ ಎಂಬಾತ ಅಂತಹದೊಂದು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದಾಗ ಅಂದಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರಕಾರವೇ ಅದನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಿತ್ತು. ಅವನನ್ನು ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಿತ್ತು. ಪ್ರಥಮ ಪತ್ರಿಕೆ ಹಿಕ್ಕೀಸ್ ಗೆಜೆಟ್ ಹೊರತಂದ ಜೇಮ್ಸ್ ಆಗಸ್ಟಸ್ ಹಿಕ್ಕಿಗೂ ಇದೇ ಅನುಭವ ಆಯಿತು. ಆತನಿಗೆ ೪ ತಿಂಗಳ ಜೈಲುವಾಸ, ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. 1799ಮತ್ತು 1823ರಲ್ಲೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರಕಾರ ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕುವ ಶಾಸನವನ್ನು ತಂದಿದ್ದುಂಟು. ಸರಕಾರದ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಕದೆ ಯಾರೂ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಬಾರದೆಂಬ ಆ ಶಾಸನದ ವಿರುದ್ಧ ರಾಜಾರಾಂ ಮೋಹನರಾಯ್, ಚಂದ್ರಕುಮಾರ ಟಾಗೋರ್, ಗೌರೀಚರಣ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಮೊದಲಾದವರು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ತಕರಾರು ಅರ್ಜಿಯೊಂದನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಇದು ಭಾರತೀಯ ಪತ್ರಿಕಾರಂಗದ “ಏರಿಯೋಪಿಜಿಟಿಕ್” ಅರ್ಥಾತ್ ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸನ್ನದು” ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಎನ್ನುವದು ಯಾವತ್ತೂ ಆಳರಸರ ಕೋಪಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದೆ ಎನ್ನುವದು ನಾವು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶ.
ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದೊರಕಿದ ಮೇಲೂ ಆಗಾಗ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಆಡಳಿತ ಸರಕಾರದ ಕೆಂಗಣ್ಣಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಲೇ ಇದೆ. 1857 ರ ಪತ್ರಿಕಾ ಕಾನೂನು ಅದರ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ತಿಲಕರು ಕೇಸರಿ ಪತ್ರಿಕೆಯ ತಮ್ಮ ಬರೆಹಗಳಿಗಾಗಿ ರಾಜದ್ರೋಹದ ಆರೋಪ ಹೊತ್ತು ಜೈಲುವಾಸ ಅನುಭವಿಸಿದರು. ೧೮೯೧ ರಲ್ಲಿ ” ಬಂಗವಾಸಿ” ಮತ್ತಿತರ ಹಲವು ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಸಹ ಕಠಿಣ ಕ್ರಮಕ್ಕೊಳಗಾದವು.
ಇಂತಹ ಕಾಯ್ದೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲೆಂದೇ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ” ದೇಶೀಯ ಪತ್ರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆ” (the Native Press Association) ಮೊದಲ ಸಲ ಹುಟ್ಟಿಬಂತು. ನಂತರ ಭಾರತೀಯ ಪತ್ರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆ ( Press Association Of India ) ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರ ಪತ್ರಿಕಾರಂಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಗತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಲು 1952ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪತ್ರಿಕಾ ಆಯೋಗವನ್ನು ನೇಮಿಸಿತು. ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ನ್ಯಾ. ರಾಜಾಧ್ಯಕ್ಷರು 1954 ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವರದಿ ನೀಡಿದರು.
ಆದರೆ ಪತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತರಿಗೆ ಇರುವ ತೊಂದರೆಗಳ ನಿವಾರಣೆ ಆಗದೇ ಇದ್ದಾಗ 1954ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಸಂಘಟನೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎಮರ್ಜೆನ್ಸಿ ಜಾರಿಗೊಂಡಾಗ ದೇಶವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ದಮನವಾಯಿತು. ಅದರ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಆಗಾಗ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಸರಕಾರಗಳು ಪತ್ರಿಕಾರಂಗದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಹತೋಟಿಯಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಲೇ ಬಂದಿವೆ. ಈಚೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಧಾನ ಸಭೆಯಲ್ಲೂ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಕೆಲ ನಿರ್ಬಂಧ ವಿಧಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡಿದ್ದು ನಮಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ. ಶಾಸನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕಲಾಪಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಹೊರಗಿನವರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡದೇ ಕೇವಲ ಸರಕಾರದ ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ವಿಚಾರ ಸಹ ಮಾಧ್ಯಮದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಅಪಹರಣವೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸಹ ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಉಲ್ಲೇಖ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ನಾಗರಿಕರಿಗೂ ಇರುವ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮಾತ್ರ ಪತ್ರಕರ್ತರಿಗೂ ಇದೆ, ಅಷ್ಟೇ. ಆದರೆ ಅಮೆರಿಕೆಯ ರಾಜ್ಯಾಂಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ ಎನ್ನುವದನ್ನು ನಾವು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಅದರ ಪ್ರಕಾರ ಅಲ್ಲಿಯ ಸಂಸತ್ತು ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಅಥವಾ ವಾಕ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹತ್ತಿಕ್ಕುವ ಯಾವ ಶಾಸನವನ್ನೂ ತರಬಾರದೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಆದರೆ ಪತ್ರಿಕಾ ರಂಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ತಂದಿರುವ ೨೫ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾನೂನುಗಳು ಮಾತ್ರ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಮಿತಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಡಾ. ಅಂಬೇಡಕರ ಅವರು ಸಹ ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವೆನ್ನುವದು ರಾಜ್ಯಾಂಗದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಅಡಗಿದೆ ಎಂದಿದ್ದರು. ಹಾಗೆಯೇ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸಹ ಹೇಳಿದೆ. ಅಂದರೆ ಪತ್ರಕರ್ತರು ಇತರರಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ವಿಶೇಷ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಅಥವಾ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಕಾರ್ಯನಿರತ ಪತ್ರಕರ್ತರಿಗೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾನೂನುಗಳು ಇಲ್ಲವೆಂದಲ್ಲ. 1955 ರ “ದಿ ವರ್ಕಿಂಗ್ ಜರ್ನಾಲಿಸ್ಟ್ ಸ್ ಆ್ಯಂಡ್ ನ್ಯೂಸ್ ಪೇಪರ್ ಎಂಪ್ಲಾಯೀಸ್ ( ಕಂಡಿಶನ್ಸ್ ಆಫ್ ಸರ್ವಿಸಸ್) ಆ್ಯಂಡ್ ಮಿಸಲೇನಿಯಸ್ ಪ್ರೊವಿಷನ್ಸ್ಆ್ಯಕ್ಟ್” ಪತ್ರಿಕಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಕೆಲಸದ ಭದ್ರತೆ , ವೇತನ ಭತ್ತೆಗಳ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.
ಅವೆಲ್ಲ ಏನೇ ಇದ್ದರೂ ಪತ್ರಿಕಾ ಮಾಧ್ಯಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ ದುರುಪಯೋಗವಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವದು ಮಾಧ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇರುವವರದೇ ಜವಾಬ್ದಾರಿ. ಪುಸ್ತಕದ ಕಾಯ್ದೆಕಾನೂಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾಧ್ಯಮದವರು ಸ್ವಯಂ ಆಚಾರ (ನೀತಿ) ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದ್ಧತೆಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಡೆಯುವದು ಉತ್ತಮ. ತಮ್ಮ ವರದಿಗಳಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆಮ್ಮದಿ ಶಾಂತಿ ಕದಡುವದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಬಾರದೆಂಬ ಎಚ್ಚರ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡರೆ ಮಾಧ್ಯಮದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೂ ಒಂದು ಅರ್ಥ. ಮಾಧ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೂ ಗೌರವ.