ಗಮಕ ಕಲೆಯು ಅತಿ ಸುಂದರವಾದ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಕಲೆ, ಕವಿಹೃದಯವನ್ನು ಅರಿತಂತೆ ಹದವಾಗಿ, ಕಾವ್ಯದ ರಸ-ಭಾವ-ಭಂದಸ್ಸು-ಲಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ರಾಗವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಓದುವುದೇ ಗಮಕ ಕಲೆ, ನಮ್ಮ ಭಾರತೀಯ ಗಮಕ ಪರಂಪರೆಯ ಆದಿಪುರುಷರು ಲವ-ಕುಶರು, ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವರನ್ನು ಆದಿಗಮಕಿಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. “ಸಾಹಿತ್ಯಸಂಗೀತ, ಸರಸ್ವತೀ ಸ್ತನದ್ವಯ ” ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ಪುಷ್ಟಿಕರಿಸುವ ಕಲೆಯೇ ಗಮಕ ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಳಿಗೆ ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಿ ಶೋತೃಗಳಿಗೆ ಕರ್ಣಾನಂದವನ್ನು ಗಮಕ ಕಲೆಯು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕವಿಯ ಕರ್ಮವನ್ನು, ಆಂದರೆ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಜನಮಾನಸಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಪ್ರಭಾವಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗಮಕ ಕಲೆಯು ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿಷಯಗಳ, ಅನುಪಮ ಸಂಗತಿಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಸ್ಕೃತವಾದ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ, ಬೌದ್ಧಿಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಕಲೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದ್ದು ಶೋತೃಗಳ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕವಿಗಳು ಸ್ವತಃ ತಾವೇ ಗಮಕಿಗಳೂ ಆಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಗಮಕಿಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾದ ರಾಜಾಶ್ರಯ, ಮನ್ನಣೆ, ಗೌರವಾದರಗಳು ಸಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದವು. ನಮ್ಮ ತರ್ಕಕುಶಲತೆಯನ್ನು, ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಈ ಕಲೆಯು ಒರೆಗೆ ಹಚ್ಚುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಪುರಾಣ, ಇತಿಹಾಸ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.
*ರಾಜರು, ಮಂತ್ರಿಗಳು, ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕವಿಗಳಿಗೆ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಆಶ್ರಯದಾತರಾಗಿದ್ದರು. ಎಷ್ಟೋ ಜನರು ತಾವೇ ಸ್ವತಃ ಕವಿಗಳೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಗಂಗರ ದೊರೆ ಶಿವಮಾರನು ಬರೆದ ‘ಶಿವಮಾರಮತ’ ಎಂಬ ಗಜಾಪಕವು ಒನಕೆವಾಡಾಗುವಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಿತೆಂದು ಈಚಿನ ಒಂದು ಶಾಸನವು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಒನಕೆವಾಡು ಎಂಬುದು ಜನಪ್ರಿಯ ಕಾವ್ಯವೆಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ದುರ್ಗಸಿಂಹನ ಒಂದು ಹೇಳಿಕೆಯೂ ಇದನ್ನೇ ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ. ಜನಕೆವಾಡುಗಳು ತ್ರಿಪದೀರೂಪವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಆಧಾರಗಳಿವೆ. ಒನಕೆ ಕುಟ್ಟುವಾಗ ತ್ರಿಪದಿಗಳನ್ನು ಹಾಡಬೇಕೆಂದು ಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸದಲ್ಲಿ ಸೋಮೇಶ್ವರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನೇಮಿಚಂದ್ರನ ಲೀಲಾವತಿಯಲ್ಲಿ (೨.೩೫) ವೇಶೈಯರು ‘ಸೂಳೆಸಿದ್ಧಾಂತ’ವನ್ನು ‘ಒನಕೆವಾಡು’ಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಿ, ಕೆಲವು ತ್ರಿಪದಿಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಸುರಂಗ ಕವಿಯೂ ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ “ಓನಕವಾಡು ಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿವಮಾರನ ಗ್ರಂಥವು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿತ್ತೆಂದು ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದು ; ಅದು ತ್ರಿಪದೀರೂಪವಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದೆಂದೂ ಊಹಿಸಬಹುದು. ಮಹಾಪ್ರಧಾನ ವಾಮದೇವಯ್ಯನು ಕರ್ಣನಿಗಿಂತ ಉದಾರಿಯಾಗಿದ್ದನು; ‘ವಿದ್ವಜ್ಜನಾಭೀಷ್ಟವಳದಾಯಕ ನಾಗಿದ್ದನು, ‘ಸಂಪೂರ್ಣಕರ್ಣಕಥಾಕರ್ಣನ ಕರ್ಣಾವತಂಸ’ನಾಗಿದ್ದನು. ಸಿಂದಕುಳಕಮಳ ಮಾರ್ತಾಂಡನಾದ ಪೆರ್ಮಾಡಿದೇವನು ‘ಉತ್ತಮ ನಾನಾ ನವ್ಯಕಾವ್ಯ ಶ್ರವಣರಸಗೋಷ್ಠಿ ವಿಳಾಸಗಳಿಂದ ತನ್ನ ದಿನಗಳನ್ನು ಸಫಲಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಇವನ ವಿಶೇಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಕೆಲವು – “ಕವಿಗಮಕವಾದಿವಾಗಿಜನ ಸಂಸೂಯಮಾನ’, ‘ಶಸ್ತ್ರಶಾಸ್ವಾದಿಸತ್ಕಳಾಪ್ರವೀಣ’, ‘ಕಾವ್ಯಗೀತರಸಾನುಭವವಿನೋದ’ ಇವನು ಕವಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ಕೊಟ್ಟು, ಕಾವ್ಯಗೋಷ್ಠಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲವನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತ ‘ಅಭಿನವ ಭೋಜ’ನಾಗಿದ್ದನು.
ರಾಯಣ ಎಂಬ ದಂಡನಾಥನು ‘ಸರಸಕೃತಿ ಶ್ರವಣಸಂಜಾತ ಪುಳಕ ನಾಗಿದ್ದನು. ಎಷ್ಟು ದಂಡಾಧಿಪನು ‘ಸತ್ಯಾಜ್ಯಗೋಷ್ಠಿ’ಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ಸದ್ದಿದ್ದೆಗಳಿಗೆ ಒರೆಗಲ್ಲಿನಂತಿದ್ದನು. ಸಾಮಂತ ಕರಸನು ಕಾವ್ಯಪ್ರೇಮಿಯೂ, ಗೀತವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿರುಚಿಯನ್ನು ಬೆಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವನೂ ಸುಭಾವುಕನೂ ಆಗಿದ್ದನು. “ಭಟ್ಟಾಕಳಂಕಮುನಿಯು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾರವಿಗೆ ಸಮಾನನಾಗಿದ್ದನು: ಕಾವ್ಯ, ಗಮಕ, ವಾಗಿತ್ತ, ಗೀತ, ವಾದ್ಯ, ನೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ಕೀರ್ತಿ ಹರಡಿದ್ದಿತು. ‘ವಾಗಿತ್ವ’ವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಬೆಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಕಲೆಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದ್ದಿತು. ಎಕ್ಕಲರಸನು ಅಂಗ, ವಂಗ, ಕಳಿಂಗ, ಕುರುಜಾಂಗಳ, ಕೋಶಳ, ಮಧ್ಯದೇಶ, ಭದ್ರಂಗ, ತುರುಷ್ಯ, ಗೌಡ, ಮಗಧ, ಆಂಧ್ರ, ಅವಂತಿ, ವಿರಾಟ, ಚೋಳ ದೇಶಗಳ ಪಂಡಿತರಿಗೆ
ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಐಶ್ವರವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಒಂದು ಶಾಸನ ಉತ್ತೇಕ್ಷಿಸಿದೆ. ಹೊಸವಡಂಗಿಲೆ ಎಂಬ ಅಗ್ರಹಾರದ ವರ್ಣನೆ ಈ ರೀತಿ ಇದೆ – “ಪೊಸಕಾವ್ಯಂ ಹೊಸಗೇಯಂ ಹೊಸವಾದ್ಯಂ ಪೊಸವಿನೂತರಸಂ ನೃತ್ತಂ ಮೊಸವಸ್ತು ಹೊಸವಿಳಾಸಂ ಹೊಸದೇಸೆ” ಗಳೇ ಊರಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದು.” ಇಂತಹ ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಂದ ಇಷ್ಟು ಸಾರಾಂಶವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಬಹುದು. ಕನ್ನಡಿಗರು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಬಹುವಾಗಿ ಗೌರವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಬಹುವಾದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಭಿರುಚಿಯನ್ನು ಬೆಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಕವಿಗಳಿಗೆ, ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಅಪೂರ್ವವಾದ ಗೌರವವು ಸಂದಿದ್ದಿತು. ಸಾಹಿತ್ಯವು ಜನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿದ್ದಿತು; ಅವರ ಜೀವನದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಅದಕ್ಕಿದ್ದಿತು. ರಾಜಾಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯಗೋಷ್ಠಿಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದುವು. ಅವು ಕೇವಲ ರಸಾನುಭವಗೋಷ್ಠಿಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ವಿಮರ್ಶನಗೋಷ್ಠಿಗಳೂ ಆಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕಾವ್ಯಗಳ, ಹೊಸ ಕಾವ್ಯಪ್ರಯೋಗಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆಯು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಿತು. ಕಾವ್ಯವಾಚನ ಅಥವಾ ಗಮಕ ಕಲೆಯು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ ಕಲೆಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದ್ದಿತು.”