ವೀರಭದ್ರ ದೇವಾಲಯವು ಭಾರತದ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಲೇಪಾಕ್ಷಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಶಿವನ ಉಗ್ರ ಅವತಾರವಾದ ವೀರಭದ್ರನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. 16 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ವಿಜಯನಗರ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಅದ್ಭುತವಾದ ವಿಜಯನಗರ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ
ರಾಮಾಯಣ, ಮಹಾಭಾರತ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಕಥೆಗಳಿಂದ ರಾಮ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನ ದೃಶ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಫ್ರೆಸ್ಕೊ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಉಡುಪುಗಳು ಮತ್ತು ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಸುಮಾರು 200 ಮೀಟರ್ (660 ಅಡಿ) ದೂರದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಪರ್ವತವಾದ ದೊಡ್ಡ ನಂದಿ (ಎತ್ತು) ಇದೆ, ಇದನ್ನು ಒಂದೇ ಕಲ್ಲಿನ ತುಂಡಿನಿಂದ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಗಡಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಅನೇಕ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.
ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ 1530 ರಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಶ. 1540 ರಲ್ಲಿಯೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ) ವಿರುಪಣ್ಣ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ವೀರಣ್ಣ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು, ಇಬ್ಬರೂ ಸಹೋದರರು ರಾಜ ಅಚ್ಯುತರಾಯನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿದ್ದರು. ದೇವಾಲಯವು ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣದ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಸರ್ಕಾರವು ಭರಿಸಿತು. ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ದೇವಾಲಯವು ಶಿವನ ಪ್ರಮುಖ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳವಾದ ದಿವ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
ಮಹಾನ್ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಭಾರತೀಯ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿತು. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರದ ವೀರಭದ್ರ ಲೇಪಾಕ್ಷಿ ದೇವಾಲಯವು ಕಲ್ಲಿನ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ. ಕಲ್ಲಿನ ಕಂಬವು ಹೇಗೆ ನೇತಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಅನೇಕರು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಆದರೆ ವಿಫಲರಾದರು. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಪಾಕ್ಷಿ ದೇವಾಲಯವು ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನದ ವೀರಭದ್ರ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ದೇವತೆಗಳು, ನೃತ್ಯಗಾರರು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರರ ಸಂಕೀರ್ಣ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಪುರಾಣಗಳು, ರಾಮಾಯಣ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾರತದ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ವೀರಭದ್ರ ದೇವಾಲಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಲೇಪಾಕ್ಷಿ ದೇವಾಲಯವು ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅದ್ಭುತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಬಂಡೆಯಿಂದ ಕೆತ್ತಲಾದ ಈ ಕಲ್ಲಿನ ಭವ್ಯತೆಯು ಮಹಾನ್ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಭಗವಾನ್ ವೀರಭದ್ರನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿರುವ ಲೇಪಾಕ್ಷಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಕಾಲಾತೀತ ಕಲೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸುಂದರವಾದ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಕುರ್ಮಶೈಲಂ (ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ “ಆಮೆ ಬೆಟ್ಟ”) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ತಗ್ಗು, ಕಲ್ಲಿನ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ – ಇದು ಬೆಟ್ಟದ ಆಕಾರದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ.
ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಲೂ ನಡೆದರೆ, ಈ ಅದ್ಭುತ ಚಿತ್ರ ನಿರೂಪಣೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವೈಭವವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇದರ ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮತ್ತು ಸಂತರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಸುಂದರವಾದ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವ ಗಣೇಶ ಮೂರ್ತಿ, ಮಾತಾ ಪಾರ್ವತಿ ಮತ್ತು ಶಿವನ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಕಾಣಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಋಷಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ಗುಹೆ ಕೋಣೆಯೂ ಇದೆ.
ರಹಸ್ಯಮಯ ತೂಗುವ ಸ್ತಂಭದ
ಪ್ರಮುಖ ವಿಶೇಷತೆ ಅಂದರೆ ಲೇಪಾಕ್ಷಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ತೂಗು ಪಿಲ್ಲರ್ ಅನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಅಥವಾ ಕೆತ್ತಲಾಯಿತು ಎಂಬುದು ದೊಡ್ಡ ರಹಸ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇತರ ಅರವತ್ತೊಂಬತ್ತು ಸ್ತಂಭಗಳು ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದರೆ, ಒಂದು ಮೂಲೆಯ ಸ್ತಂಭವು ದೇವಾಲಯದ ನೆಲವನ್ನು ಸ್ಫರ್ಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ದೇವಾಲಯದ ನೆಲ ಮತ್ತು ಸ್ತಂಭದ ಬುಡದ ನಡುವೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಅಂತರವಿದೆ. ಬಟ್ಟೆಯ ತುಂಡಿನAತಹ ತೆಳುವಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಬದಿಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಗೆ ರವಾನಿಸಬಹುದು. ಲೇಪಾಕ್ಷಿ ದೇವಾಲಯವು ಪವಾಡಸದೃಶ ತೂಗು ಸ್ತಂಭಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಸ್ತಂಭದ ತಳಭಾಗ ಮತ್ತು ಅದರ ಕೆಳಗಿರುವ ಕಲ್ಲಿನ ಕಲ್ಲಿನ ನೆಲದ ಮೇಲ್ಮೈ ನಡುವೆ ತೆಳುವಾದ ಅಂತರವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಯಾವ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಲು ಸಹ ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿದೆ. ಬಂಡೆಯ ಘನ ಕಲ್ಲಿನ ಸ್ತಂಭವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನೇತಾಡುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ನೆಲವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸದೆ ತೂಗುಹಾಕಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ ಇಲ್ಲಿನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶೀಗಳು. ಅಲ್ಲದೆ ಕಂಬದ ಕೆಳಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಂಬದ ತಳಭಾಗ ಮತ್ತು ಅದರ ಕೆಳಗಿರುವ ನೆಲದ ನಡುವೆ ಸ್ಕಾರ್ಫ್ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾರೆ.
ವಿಜಯನಗರ ಶೈಲಿಯ 16 ನೇ ಶತಮಾನದ ಈ ಅದ್ಭುತವಾದ ಕಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 70 ಸ್ತಂಭಗಳಿವೆ, ಆದರೆ ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಭಾರತದ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣಕಾರರ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಗೌರವವಾಗಿದೆ. ಲೇಪಾಕ್ಷಿ ದೇವಾಲಯವು ಪುರಾತತ್ವ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ವೈಭವದ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ.