ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಹಿಂದೆ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುದ್ದಿ ಎಲ್ಲರ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿತ್ತು. ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ರಾಜೀವ ಗಾಂಧಿಯವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಖೇಲರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಭಾರತದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಹಾಕಿ ಆಟಗಾರ ಧ್ಯಾನಚಂದ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಶಂಸೆಯೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಭಾರತದ ಹಾಕಿ ಕ್ರೀಡೆಗೆ ಜಾಗತಿಕವಾದ ಗೌರವ ತಂದುಕೊಟ್ಟವರು ಧ್ಯಾನಚಂದ್. ಅವರ ಬದುಕು ಹಾಕಿ ಕ್ರೀಡಾಕ್ಷೇತ್ರದ ದಂತಕಥೆ. ಅವರೊಬ್ಬ ಪವಾಡಪುರುಷ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು
ಅಲಹಾಬಾದ್ ನ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ, ತಂದೆಯಂತೆ ಮನೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಸುಧಾರಿಸಲು ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕನಾಗಿ ಸೇರಿದ ಧ್ಯಾನಸಿಂಗ್ ನಿಗೆ ಅದೃಷ್ಟ ಖುಲಾಯಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದು ಆತ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಟ ” ಗಿಂದೂ ಟೋರಾ” . ಅದು ಆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಳ್ಳಿಗರು ಆಡುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ಜಾನಪದ ಕ್ರೀಡೆ. ಆಧುನಿಕ ಹಾಕಿ ಆಟದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸ್ವರೂಪ ಹೊಂದಿತ್ತು.
ಈ ಗಿಂದು ಟೋರಾ ಆಟವನ್ನು ಧ್ಯಾನಸಿಂಗ್ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದುದೇ ಮುಂದೆ ಆತನಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕೆ ಬಂತು. ರಾಮಲಾಲ ಆರ್ಯ ಎಂಬ ಶಿಕ್ಷಕರು ಅದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ಹಾಕಿ ಆಟವನ್ನು ಕಲಿಸಲು ಮುಂದಾದರು. ಸೇನೆ ಸೇರಿದ ನಂತರ ಮೇಜರ್ ತಿವಾರಿ ಎಂಬವರು ಧ್ಯಾನಸಿಂಗ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆ ಗುರುತಿಸಿ ಸೇನೆಯ ಹಾಕಿ ತಂಡಕ್ಜೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು ಒಂದು ಹೊಸ ಪರ್ವಕ್ಕೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು. ಮುಂದೆ ಆದುದೆಲ್ಲಾ ಪವಾಡ ಸದೃಶ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳೇಗಿಂದು ಟೋರಾದಂತೆ ಹಾಕಿ ಆಟದಲ್ಲೂ ಅಪಾರ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿಸಿದ ಧ್ಯಾನಸಿಂಗ್ ಬಹಳ ವೇಗವಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿ ಮುಂದೆ ಭಾರತೀಯ ಹಾಕಿ ತಂಡದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವೆನಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಸತತ ಮೂರು ಓಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವರ್ಣ ಪದಕ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಕೀರ್ತಿ ಧ್ಯಾನಚಂದರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.
ಹುಟ್ಟಿದ್ದು 1905 ಅಗಸ್ಟ 26 ರಂದು. ಕಲಿತಿದ್ದು ಹತ್ತನೇ ತರಗತಿವರೆಗೆ. 17ನೇ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಪಾಯಿಯಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆ. 1926ರಿಂದ 71 ರತನಕ ಹಾಕಿ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ಧ್ಯಾನಚಂದ್ ೧೯೨೮ ರಲ್ಲಿ ಆಮ್ಸ್ಟರ್ ಡ್ಯಾಮ್, 1932 ರಲ್ಲಿ ಲಾಸ್ ಎಂಜಲೀಸ್, 1926 ರಲ್ಲಿ ಬರ್ಲಿನ್ ಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಓಲಿಂಪಿಕ್ ಹಾಕಿ ಪಂದ್ಯಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಜಯ ತಂದುಕೊಟ್ಟರು. ನ್ಯೂಜಿಲಂಡ್, ಅಮೆರಿಕ, ಇಂಗ್ಂಡ್, ಬೆಲ್ಜಿಯಮ್, ಜಪಾನ ಮೊದಲಾದ ಬಲಿಷ್ಠ ತಂಡಗಳೆಲ್ಲ ಧ್ಯಾನಚಂದರಿಗೆ ತಲೆಬಾಗಿದವು.
ಹಾಕಿ ಹನ್ನೊಂದು ಜನರ ಸಾಮೂಹಿಕ ಆಟ. ಅದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವೂ ಇರುತ್ತದೆ ನಿಜ. ಆದರೆ ಧ್ಯಾನಚಂದ್ ಅವರ ಆಟದ ವಿಶೇಷ ಏನು ಎನ್ನುವದು ಬಹಳ ಮಹತ್ವದ ಅಂಶ. ಅದು ಹೇಳಿದರೂ ನಂಬಲಿಕ್ಕಾಗದಂತಹ ಒಂದು ಮಾದರಿ. ಅಕ್ಷರಶಃ ಅವರು ಹಾಕಿ ಮಾಂತ್ರಿಕರೇ ಆಗಿದ್ದರು. ಅದರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಈ ಪುಸ್ತಕ ಓದಿಯೇ ಅನುಭವಿಸಬೇಕು. ನ್ಯೂಜಿಲಂಡ್ ಗೆ ಅವರ ತಂಡ ಹೋದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದು ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳ ತಂಡಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಎದುರಾಳಿ ತಂಡಗಳಿಗೆ ಕೊನೆಯತನಕವೂ ಒಂದೂ ಗೋಲು ಹೊಡೆಯಲು ಭಾರತ ತಂಡ ಅವಕಾಶವನ್ನೇ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಭಾರತ ಹೊಡೆದ ಗೋಲುಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಧ್ಯಾನಸಿಂಗರೊಬ್ಬರೇ ಹೊಡೆದಿದ್ದರು.
1926 ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಜಿಲಂಡ್ ಗೆ ಹೋದಾಗ ಭಾರತ ತಂಡ 21 ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹದಿನೆಂಟು ಪಂದ್ಯ ಗೆದ್ದಿತ್ತಲ್ಲದೆ ಒಟ್ಟು 192ಗೋಲು ಬಾರಿಸಿದ್ದರು . ಅದರಲ್ಲಿ 100 ಗೋಲು ಧ್ಯಾನಚಂದರದೇ ಆಗಿತ್ತು. ಅಮೆರಿಕಾ ತಂಡದ ವಿರುದ್ಧ ಆಡಿದ ಭಾರತ ಹಾಕಿ ತಂಡ ಬರೋಬ್ಬರಿ 24 ಗೋಲು ಬಾರಿಸಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಅಮೆರಿಕೆ ಒಂದು ಗೋಲು ಹೊಡೆದಿತ್ತು. ಒಮ್ಮೆಯಂತೂ ಧ್ಯಾನಚಂದ್ ಮೈಯಲ್ಲಿ ಜ್ವರವಿರುವಾಗಲೂ ಮೈದಾನಕ್ಕಿಳಿದು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಜಯ ತಂದುಕೊಟ್ಟರು. ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ48 ರಲ್ಲಿ 43 ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನಾಡಿದ ಧ್ಯಾನಚಂದ್ ಒಬ್ಬರೇ 200 ಗೋಲು ಬಾರಿಸಿದ್ದರು.
1936 ರಲ್ಲಿ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ ಅಡಾಲ್ಫ್ ಹಿಟ್ಲರನ ಆಡಳಿತದ ಸಮಯದಲ್ಕಿ ಬರ್ಲಿನ್ ಓಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ನಡೆಯಿತು. ಭಾರತ ತಂಡ ಅಲ್ಕಿಯೂ ಜರ್ಮನಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಪಡೆದಾಗ ಹಿಟ್ಲರ್ ಧ್ಯಾನಚಂದರ ಆಟ ನೋಡಿ ಉದ್ಗರಿಸಿದನಂತೆ ” ಧ್ಯಾನಚಂದ್ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಲಿಲ್ಲವಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ವಿಷಾದವಿದೆ”. ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ, ಧ್ಯಾನಚಂದರಿಗೆ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲೇ ಉಳಿಯಿರಿ, ನಿಮಗೆ ಸೈನ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಹುದ್ದೆ ನೀಡುತ್ತೇನೆ ಎಂದೂ ಹಿಟ್ಲರ್ ಆಮಂತ್ರಿಸಿದನಂತೆ. ಆದರೆ ಧ್ಯಾನಚಂದ್ ಅದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ ತಮ್ಮ ದೇಶಪ್ರೇಮ ಮೆರೆದರು.
ಎರಡುನೂರು ಪುಟಗಳುದ್ದಕ್ಕೂ ಧ್ಯಾನಚಂದರ ಹಾಕಿ ಬದುಕಿನ ಹಲವು ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಲೇಖಕರು ಭಾರತೀಯ ಹಾಕಿ ಕ್ರೀಡೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಧ್ಯಾನಚಂದರ ಹಾಕಿ ಆಟದ ಕೌಶಲ್ಯ ಊಹಾತೀತವಾದದ್ದು. ಈ ಪುಸ್ತಕ ಓದಿದಾಗ ನಮಗೆ ಅದರ ದೂರದ ನೋಟವಷ್ಟೇ ಸಿಗಬಲ್ಲುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಆಟದ ಕೌಶಲ್ಯ ನೋಡಿಯೇ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುವಂತಹದು. ಆದರೆ ಇಂದು ಧ್ಯಾನಚಂದ್ ಅವರು ನಮ್ಮೊಂದಿಗಿಲ್ಲವಲ್ಲ. ಅವರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಹಾಕಿ ತಂಡ ಅಂತಹ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗಿದ್ದು ಈಚೆಗೆ ಕಂಚಿನ ಪದಕ ಪಡೆದದ್ದೇ ವಿಶೇಷ. ತಮ್ಮ 185 ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ570 ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದ ಧ್ಯಾನಚಂದರಂಥವರ ಜೀವನ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳಿಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಬೇಕಾದರೆ ಇಂತಹ ಕ್ರೀಡಾ ಪಟುಗಳ ಚರಿತ್ರೆ ನಮ್ಮ ಯುವಜನರು, ಮಕ್ಕಳು ಓದಬೇಕು. ಕಾಲೇಜು , ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇದು ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕವಾಗಬೇಕು.