ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸಂಘ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಕತ್ವದ ಕೊರತೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆ ಎಷ್ಟೇ ಸಣ್ಣದಾಗಿರಲಿ, ಅದನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಒಬ್ಬ ಸಮರ್ಥ ನಾಯಕ/ನಾಯಕಿ (Leader) ಬೇಕೇ ಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಉಳಿದ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ದಿಕ್ಕು ತೋಚದೆ ಉಳಿದುಬಿಡುತ್ತಾರೆ, ಇಲ್ಲವೇ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮಗೆ ತಿಳಿದದ್ದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಅನುಭವಗಳು ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳವಾಗಿ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿವೆ. ಸಮರ್ಥ ನಾಯಕರ ಕೊರತೆಯೂ ಇದೆ, ಇರುವ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ನಾಯಕತ್ವದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸೋಲುತ್ತಲೂ ಇವೆ. ದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯೇ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅತ್ಯುಚ್ಚ ಅಂಗವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರು ಸರಿಯಾದ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ತುಂಬ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಾಗೂ ದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶದಲ್ಲಿ ನಾವೆಷ್ಟು ಸಫಲರಾಗಿದ್ದೇವೆ ಎನ್ನುವುದರ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಎಷ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದ ದಾರಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು? ಎಷ್ಟು ಜನ ಒಳ್ಳೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಈ ವರ್ಷ ನೀಡಿದೆವು? ಎಷ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಒಳಿತಾಗುವಂಥ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡರು? ದೇಶ ಕಟ್ಟುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಜನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ? ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಷ್ಟು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಜೋಡಿಸಿತು? ಇಂಥ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಸಿಕ್ಕರೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಧ್ಯೇಯ ಕೇವಲ ಬರಹವೇ ಅಥವಾ ನಿಜ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ನಾವು ಅದನ್ನು ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ತುಸು ಮಟ್ಟಿಗಾದರೂ ಸಫಲರಾಗಿದ್ದೇವೋ ಎನ್ನುವುದರ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಹಾಗಾಗಿ ನಮ್ಮ ಧ್ಯೇಯಗಳು ಮತ್ತು ಗುರಿಗಳೇ ನಮ್ಮನ್ನು ಸರಿಯಾದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬೇಕು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಕಣ್ಣಮುಂದೆ ಯಾವತ್ತೂ ತಮ್ಮಜೀವನದ ಧ್ಯೇಯೋದ್ದೇಶಗಳು ಬರುತ್ತಿರಬೇಕು. ಅಂದಾಗ ನಾಯಕತ್ವ ಗಟ್ಟಿಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಸರಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ತಲುಪುವ ದಾರಿಗಳ ಆಯ್ಕೆ ಸರಿಯಿದ್ದಾಗ ನಮಗೊಂದು ಗಾಂಭೀರ್ಯ, ಧೈರ್ಯ ಬರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಅದೇ ನಮ್ಮನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವ ನಿಷ್ಠುರತೆಯನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾರಿಗೂ ಹೆದರದ ಆತ್ಮಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನೂ, ಆದರೆ ಸತ್ಯಕ್ಕೆ, ನ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ತಲೆಬಾಗುವ ವಿನಯವನ್ನೂ ಅದು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂಥವರು ಮಾತ್ರ ಒಳ್ಳೆಯ ನಾಯಕರಾಗಬಲ್ಲರು.
ಒಬ್ಬ ಸಮರ್ಥ ನಾಯಕನು ಎಷ್ಟು ನಿಷ್ಠುರನಾಗಿರುತ್ತಾನೋ ಅಷ್ಟೇ ಮೃದುಹೃದಯಿಯೂ ಆಗಿರುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಸಹಾಯಕರ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು, ಅನಾನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಗುಣಗಳು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತವೆಯೇ ಹೊರತು ಆಗ ಬಾಸಿಸಂ ಮಾಡುವ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಇರಬಾರದು. ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ವಿವಿಧ ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ಅವನು ಅಳೆದು ನೋಡಿ ಸರಿಯಾದುದನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅಂದಾಗ ಕೆಲಸಗಳು ಸರಿಯಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತವೆ.
ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ ಇವುಗಳಿಗೆ ಅತಿ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸುಸಜ್ಜಿತವಾದ ಬೋಧನಾ ಕೊಠಡಿಗಳು, ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಲ್ಯಾಬಗಳ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ಶೌಚಾಲಯಗಳು, ವಿರಾಮ ಕೊಠಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಒದಗಿಸುವುದು, ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕೊಡುವ ಅತಿ ಅವಶ್ಯಕ ಹಾಗೂ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು. ಇನ್ನು ಹೊರಗಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನೂ ಆಕರ್ಷಿಸಬೇಕೆಂದರೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ಸೌಕರ್ಯವೂ ಇರಬೇಕು. ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಉತ್ತಮರಾದ ಶಿಕ್ಷಕ ವೃಂದ ಬೇಕು. ಇದೆಲ್ಲ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನೂ ಮಾಡುವವರು ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರೇ. ಒಳ್ಳೆಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ನ್ಯಾಯ. ಆದರೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಯಾವ ಸೌಕರ್ಯವನ್ನೂ ಒದಗಿಸದೇ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಗೋಳಾಡುತ್ತವೆ.
ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅನೇಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಕತ್ವದ ಕೊರತೆಯೂ ಒಂದು ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲೇ ಆಗಿದೆ. ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು ಡೈನಮಿಕ್ ಆದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಇರಲೇಬೇಕು. ಹೆಚ್ಚು ಸಂಬಳ, ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ಕೊಡಲು ತಯಾರಿದ್ದರೆ ಒಳ್ಳೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ, ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಬರಬಹುದು. ಆದರೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವೆಚ್ಚ ಕಡಿತದ ಬಗ್ಗೆ ತಲೆ ಕೆಡಿಸಿಕೊಂಡಷ್ಟು ಗುಣಮಟ್ಟ ವರ್ಧನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಆದಾಯ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಆಸ್ಥೆ ತೋರುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಸಂಬಳಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪುವವರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರಿಗೋ ಅಂಥ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ತಾಕತ್ತು ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯ ಎರಡೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸೋಲುತ್ತಾನೆ. ಸೋತವನಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ಎಂಬಂತೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊರೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ತೊಂದರೆ ಏನು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಯಾರೂ ಯೋಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಉತ್ತಮ ನಾಯಕರನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ದೇಶಕ್ಕೆ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಹಾಯವಾಗ ಬಲ್ಲವು ಎಂಬುದರ ಅರಿವು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಲಕರಲ್ಲಿಯೂ ಇರಬೇಕಾದದ್ದು ಅತ್ಯಂತ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ. ನಾಯಕತ್ವದ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಾದ ಯಾವುದೇ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮುಂದೆ ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸ ಬಲ್ಲರೆ? ಜೀವನದ ಹಲವಾರು ತಿರುವುಗಳು ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನ್ನು ಉತ್ತಮ ನಾಯಕನನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಆದರೆ ಇಂದಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಾಯಕರನ್ನು ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವದ ಗುಣವನ್ನು ಕಲಿಸಲೆಂದು ಅನೇಕ ಸಂಘ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾದರೂ ಸತ್ಯ. ಅಶೋಕ, ಶಿವಾಜಿ, ಲೋಕಮಾನ್ಯ ತಿಲಕ, ಸಾವರ್ಕರ್, ಭೋಸ್, ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೋದಿ ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಇಂತಹ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಮಹಾನ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದೇ ? ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಘಟನೆಗಳಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮವಾದ ಶಿಕ್ಷಕ ಬೇಕೆ ?