ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೆನಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ನಮ್ಮ ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಸಮಾಜದ ಕುರುಹು. ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ನಾವು ಪರಂಪರಾನುಗತವಾಗಿ ಪಡೆದಿದ್ದ ಪರಂಪರೆ ಎನಿಸಿದೆ. ಅದು ನಮ್ಮ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ನಮ್ಮನ್ನು ಪಾರಂಪರಿಕವಾಗಿ ಬೆಸೆಯುವ ಕೊಂಡಿ ಎನಿಸಿದೆ. ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧ-ಗೋಚರ ಮತ್ತು ಅಗೋಚರ, ಗೋಚರ ಪರಂಪರೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವಂತಹದಾಗಿದ್ದು ಅಗೋಚರ ಪರಂಪರೆ ಅಸದೃಶ್ಯವಾಗಿದ್ದು ರೀತಿ- ರಿವಾಜುಗಳು, ವಿಧಿ-ವಿಧಾನಗಳು, ಪದ್ಧತಿಗಳು, ನಡೆ-ನುಡಿ, ರೂಢಿ ಪರಂಪರೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇವೆರಡೂ ವಿಧದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಅಮೌಲ್ಯವಾಗಿದ್ದು ಭಾರತೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯದ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ.
ಅನೇಕಾನೇಕ ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳಿಂದ ಭಾರತ ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನಿತ್ತಿದ್ದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ, ಗಣಿತ, ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ, ಖಗೋಲ ಮತ್ತು ಜೋತಿಷ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಕಲೆ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಶಿಲ್ಪಕಲೆ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಇವೇ ಮುಂತಾದ ಹತ್ತು ಹಲವು ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಸಾಧನೆಗೈದಿದೆ. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಕಟ್ಟಡ ಪರಂಪರೆ, ಸೌಧ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿಯ ಕೌಶಲ್ಯ ಏಕಮೇವಾದ್ವಿತೀಯ ಎನಿಸಿದೆ. ದೇವಾಲಯ, ಬಸದಿ, ವಿಹಾರ, ಚೈತ್ಯ, ಮಠಗಳು, ಮಸೀದಿ, ಗೋರಿ, ಚರ್ಚ, ಕೋಟೆ ಕೊತ್ತಲಗಳು, ಅರಮನೆಗಳು, ದೇಸಾಯಿ ದೇಶಗತಿಯ ಪಾರಂಪರಿಕ ಸೌಧಗಳು, ವಾಡೆಗಳು, ಸಭಾಗೃಹಗಳು, ಅನೇಕಾನೇಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಇವೇ ಮುಂತಾದವುಗಳು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವೈಭವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಸ್ಮಾರಕಗಳಾಗಿ ಭಾರತ ದೇಶದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಹರಡಿವೆ. ಈ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮೂಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಾದರೂ ಮೌನದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ತತ್ವಗಳು, ವೈಚಾರಿಕತೆ, ರೂಢಿ ಪರಂಪರೆ, ಕಲಾಪ್ರೌಢಿಮೆ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವೈಭವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೌಶಲ್ಯ, ಪೋಷಕರ ದಾರ್ಶನಿಕತೆ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಿಗಳ, ಕಲಾಕಾರರ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಸಾರಿ ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಕೈಚಳಕ, ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಹೃದಯವಂತಿಕೆಯ ತ್ರಿವೇಣಿ ಸಂಗಮವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಹೆಮ್ಮೆ ಮತ್ತು ಸಂತಸದ ಪ್ರತೀಕಗಳಾಗಿವೆ.
ಪರಂಪರೆಯ ಕುರುಹುಗಳಾಗಿ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳಾದ ಈ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ನಮ್ಮ ಯಶೋಗಾಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ಮಾನದಂಡವೆನಿಸಿವೆ. ಅಂತೆಯೆ ಅರ್ನಾಲ್ಡ ಟಾಯನ್ಬಿ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ನಾಗರಿಕತೆಯ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬಿಂಬಗಳೆಂದು ಉದ್ದರಿಸಿದ್ದಾನೆ.
ಪಾರಂಪರಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಅಸಂರಕ್ಷಿತ ಎಂದು ಎರಡು ಬಗೆಗಳಿವೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರದ ಭಾರತ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರಕಾರದಡಿಯಿರುವ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾವಿರಾರು ಸ್ಮಾರಕಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಅಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಅಸಂಖ್ಯಾತವಾಗಿವೆ. ನಮ್ಮ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸೌಧಗಳನ್ನು, ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ನಾಗರೀಕ ಸಮಾಜದ ಆದ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿ ಬೇರೆಯೇ ಇದೆ. ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಚಿತ್ರ ಮಬ್ಬಿನಿಂದ ಮುಸುಕಿದ್ದು ಭಾರತೀಯ ಅಪಾರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪರಂಪರೆ ಭೌತಿಕ ಅಪಾಯ ಮತ್ತು ದುರ್ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ. ಇದು ನಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಗಂಟೆ ಮತ್ತು ಅಪಾಯದ ಸಂಕೇತವೆನಿಸಿದೆ. ಸ್ಮಾರಕಗಳಿಗೆ ಎಸಗುವ ಅಪಚಾರ ನಾವು ನಮ್ಮ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಎಸಗುತ್ತಿರುವ ಅಪಚಾರವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇಂದು ಪಾರಂಪರಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳು, ದುರ್ಲಕ್ಷತೆ, ಭೂ ದಲ್ಲಾಳಿಗಳ ದುರಾಸೆ, ರಸ್ತೆ ಅಗಲೀಕರಣ, ವಿದ್ವಂಸಕಾರಿ ಮನೋವೃತ್ತಿ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಇವೇ ಮುಂತಾದ ಹತ್ತು ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ವಿನಾಶದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ವಾಹನ ದಟ್ಟಣೆ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಪ್ರದೂಷಣದ ಅಪಾಯವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿವೆ.
ನಮ್ಮ ಪುರಾತತ್ವ ಸಂಪತ್ತಿನ ಖಣಿಗಳಾಗಿ, ಅದ್ಭುತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವೈಭವವಾಗಿ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳಾಗಿ ರಾರಾಜುಸುತ್ತಿರುವ ಈ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪತ್ತೆನಿಸಿದ್ದು ಇವುಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವುದು ನಾಗರೀಕ ಸಮಾಜದ ಆದ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ.ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ (ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ) ಹತ್ತು ಹಲವು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಆತ್ಯಾವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ.
• ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ/ಪಾರಂಪರಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ವಿವರವಾದ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾದ ದಾಖಲೀಕರಣ
• ಪಾರಂಪರಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಸೂಫಿ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದು,
• ಇತರ ಸಮಾಜೋ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಘ-ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳಸಂರಕ್ಷಣೆ ಕುರಿತು, ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದು.
• ಜನ ಸಮುದಾಯದ ಹಸ್ತಾಕ್ಷರ ಕಲೆ ಹಾಕಿ ಆ ಮೂಲಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸರಕಾರವನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುವುದು.
• ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರಾ ಸಮಿತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು.
• ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ ದಿನಾಚರಣೆ, ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರಾ ದಿನಗಳಂದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ/ಯುವಕರಿಗೆ ‘ಪರಂಪರೆ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ’ ಬೋಧಿಸುವುದು.
• ವಿವಿಧ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಹಕಾರ/ಸಹಯೋಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ನಿಯೋಜಿತ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ದಾಖಲೀಕರಣ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು.
• ನಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸಿ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ, ನಾಟಕ, ಸೂತ್ರದ ಬೊಂಬೆ ಪ್ರದರ್ಶನ, ಪಾರಂಪರಿಕ ವಸ್ತ್ರಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ, ವರಲಿ, ಕಾವಿ ಮತ್ತು ಮಧುಬನ ಚಿತ್ರಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಗಾರ, ಕಾಂಥಾ, ಕಡಾಯಿ ಮತ್ತು ಕಸೂತಿ ಎಂಬ್ರಾಯಡರಿಗಳ, ಪಾರಂಪರಿಕ ಮೆಹಂದಿ ಮತ್ತು ರಂಗೋಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ – ಇವೆ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಆಯಾ ಭಾಗ/ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸುವುದು.
• ಪಾರಂಪರಿಕ ನಡಿಗೆ ಮತ್ತು ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜುಗಳ ಸಮಾಜೋ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೂಟಗಳ ಮೂಲಕ ಆಯೋಜಿಸುವುದು.
• ಪಾರಂಪರಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳ, ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಕ್ಷೆ ತಯಾರಿಸಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದು.
• ಪಾರಂಪರಿಕ ಮೌಲ್ಯವುಳ್ಳ ತಾಳೆಗರಿ, ಹಸ್ತ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಗಣಕೀಕೃತ ದಾಖಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲೈಷೇಷನನ್ನು ಹಣಕಾಸು ನೆರವು ನೀಡುವ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು.
• ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜನಸಮುದಾಯದಯೋಚನಾ ಸರಣಿ ಮತ್ತು ವಿಚಾರಸರಣಿ ಬದಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪತ್ತಿನ ಕುರಿತು ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯಬೇಕು.
ಭಾರತೀಯ ಜಾಣ್ಮೆಯ ಸಂಕೇತಗಳಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬಹು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವಹಿಸಬೇಕಾದ್ದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಅತ್ಯವಶ್ಯವಾಗಿದೆ. ಪಾರಂಪರಿಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮನೆಗಳು, ಪಾರಂಪರಿಕ ಸೌಧಗಳು, ವಾಡೆಗಳು ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಆದ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ.