ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ
ಕ್ರಿ. ಪೂ. 326ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಸಂದಿಗ್ಧ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯೊಂದನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು : ಮಗಧರಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಅದರ ಸುತ್ತಮತ್ತಣ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಸ್ವಜನರಿಂದಲೇ ‘ದ್ವೇಷಿತವಾಗಿ ಕಡೆಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ರಾಜನೊಬ್ಬನ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದುವು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ತಮ್ಮ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯಕ್ಕೆ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದ ಮ್ಯಾಸಿಡೋನಿಯ ದೇಶದವರು ಮತ್ತು ಆ ದೇಶಕ್ಕೆ ಅಧೀನರಾದ ಜನರು ಪಂಚನದಿಗಳ ಭೂಮಿಯನ್ನು (ಪಂಜಾಬನ್ನು) ದಾಟಿ ತಮ್ಮ ಮಹಾಸೈನ್ಯವನ್ನು ಭಾರತದ ಗಡಿಯೊಳಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗಿಸಿದರು. ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ ಸೈನ್ಯಗಳ ಮಹಾನಾಯಕ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರನು ಮೆಸಪೋಟೋಮಿಯಾದ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ್ದು ವಾಸ್ತವಿಕ ಸಂಗತಿ: ಅವನು ಆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ. ಪೂ. 326ರಲ್ಲಿ ಮೃತನಾದನು. ಪಶ್ಚಿಮ ಪಂಜಾಬನ್ನು ಆಗಲು ನೇಮಕಗೊಂಡ ಸಪ (ಪ್ರಾಂತ್ಯಾಧಿಕಾರಿ) ಫಿಲಿಪ್ಪೋಸ್ ಕ್ರಿ. ಪೂ. 324ರಲ್ಲಿ ಕೊಲೆಯಾದನು. ಕ್ರಿ. ಪೂ.323ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕ್ರಿ. ಪೂ. 321ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಸಿಡೋನಿಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಭಾಗಮಾಡಲು ಸೇರಿದ್ದ ಉಳಿದ ಸೇನಾನಾಯಕರು ಭಾರತದ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲು ಸಮ್ಮತಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಿಂಧೂನದಿಯ ಪೂರ್ವಕ್ಕಿದ್ದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸಹಜವಾಗಿ ಭಾರತದ ರಾಜರಿಗೆ ವಹಿಸಿಕೊಡಬೇಕಾಯಿತು. ಸಿಂಧೂ ನದಿಯ ಆಚೆಯ ಸತ್ರಪಿಗಳಲ್ಲಿ (ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ) ಮ್ಯಾಸಿಡೋನಿಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳ ಬೇಕಾಯಿತು. ಪ್ರಾಂತ್ಯಾಧಿಕಾರಿ ಫಿಲಿಪ್ಪೋಸ್ನ ಕೊಲೆಯನಂತರ ಪಶ್ಚಿಮ ಪಂಜಾಬಿನ ರಕ್ಷಣಾಸೈನ್ಯಗಳ ನಾಯಕನಾಗಿ ಯೂಡೋಮಸ್ ಎಂಬ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಆ ವೇಳೆಗೆ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಆಂತರಿಕ ವೈಷಮ್ಯಗಳಿಂದ ಬೇರಾಗಿದ್ದರು. ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಅಧಿಪತಿಗಳನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಮಧ್ಯೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಈ ಅನೈಕಮತ ವನ್ನು ಹೇಗೆ ಸದುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ಪರಕೀಯರು ಹೂಡಿದ ದಾಸ್ಯದ ನೊಗ ದಿಂದ ಹೇಗೆ ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದ ನಾಯಕನೊಬ್ಬನನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.
ಮ್ಯಾಸಿಡೋನಿಯದ ದೊರೆ ಪಂಜಾಬಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಎಂದರೆ ಕ್ರಿ. ಪೂ. ೩೨೬ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶೀಯರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಮಾಧಾನದ ಕುರುಹುಗಳಿದ್ದುವು. ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆಯ ತಳ ಸೀಮೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಉತ್ತೇಜಿತವಾದ ಹಾಗೂ ಎದುರಿಸಲಾಗದಂತಹ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವೊಂದರ ಏಳಿಗೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಆದರ ಆರಂಭದ ದಿಶೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ಎಲ್ಲ ದಂಗೆಗಳನ್ನು ಸ್ತಬ್ಧಗೊಳಿಸಿ ದಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಪಿತೂರಿಗಾರರ ಮೇಲೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ದಾಳಿನಡೆಸಲು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಫಲ
ದೊರಕಿತು. ತಕ್ಷಶಿಲೆಯ ಚಾಣಕ್ಯ ಅಥವಾ ಕೌಟಿಲ್ಯನೆಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲ್ಲ ಬಲಿಷ್ಠ ನೋರ್ವನನ್ನು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ತಂದನು. ‘ವಿದೇಶಿ ದಾಳಿಕಾರರಿಂದ ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾಗಿದ್ದ ಮಾತ್ರ ಭೂಮಿ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಇವನ ಬಲಿಷ್ಠ ಬಾಹುಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿತು.
ಭಾರತದ ಈ ಹೊಸ ನಾಯಕನು ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನೆಂಬ ಯುವಕ, ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರನೊಡನೆ ಹೋರಾಟ ಮುಗಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಸುಕೃತವು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದಂತೆ ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮುಂದೆಬಂದ ಸಾಮಾನ್ಯಕುಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದು ಜಸ್ಟಿನ್ ಅವನನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಮ್ಯಾಸಿಡೋನಿಯಾ ರಾಜನ ಭೇಟಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ಲುಟಾರ್ ಮತ್ತು ಜಸ್ಟಿನ್ ಇಬ್ಬರೂ ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ಹಲವು ಲೇಖಕರು, ಜಸ್ಟಿನ್ನ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ‘ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಮ (ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್) ಎಂಬುದನ್ನು ನಂಡ್ರಮ್’ (ನಂದ) ಎಂದು ಓದಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಊಹಾತ್ಮಕ ಪರಿಷ್ಕರಣಗಳು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಲಾರವು.
ಈ ಯುವಕ ನಾಯಕ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನು ಮೌರ್ಯವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನೆಂದು ಕೆಲವು ಭಾರತೀಯ ಲೇಖಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುವಲ್ಲಿ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಲೇಖಕರು ಅವನು ಗ್ರೀಕರು ತಿಳಿಸುವ ಮೊರೀಸ್ ವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹೆಸರು ನಂದರಾಜನ ಪತ್ನಿಯ, ಎಂದರೆ ಚಂದ್ರಗುಪ್ಪನ ತಾಯಿ ಅಥವಾ ಅಜ್ಜಿಯ ‘ಮುರಾ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಒಂದು ಪಂಥದವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಮೌರ್ಯರು ಸೂರ್ಯವಂಶದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರೆಂದು ಮಧ್ಯ ಯುಗದ ಶಾಸನಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಹಿಂದಿನ ಬೌದ್ಧ ಲೇಖಕರಿಗೆ ಮೌರ್ಯರು ಕ್ಷತ್ರಿಯರೆಂಬುದು ತಿಳಿದಿದ್ದಿತು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೇಪಾಳ್ ತರಾಯ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ರುಮಿಂದಿ ಮತ್ತು ಗೋರಖ್ಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಸಾಯ್-ಈ ಸ್ಥಳಗಳ ನಡುವಣ ಪಿಪ್ಪಲೀವನವೆಂಬ ಸಣ್ಣ ಗಣರಾಜ್ಯ ವೊಂದನ್ನು ಅವರು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಬೌದ್ಧ ಲೇಖಕರು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ‘ಮುದ್ರಾರಾಕ್ಷಸ’ ಸಂಸ್ಕೃತ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನಿಗೆ ಕೊಡಲಾಗಿರುವ ‘ವೃಷಲ’ ಎಂಬ ಉಪನಾಮ ಅವನು ಶೂದ್ರವಂಶದಿಂದ ಬಂದವನೆಂದು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಸೂಚಿಸುವುದಾಗಿಲ್ಲ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಿರುವ ನಿಟ್ಟು ಗಳನ್ನು ಮೀರುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಜನರಿಗೆ ಈ ಉಪನಾಮ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂಪ್ರದಾಯದಿಂದ ಹೊರಹೋದನು ಎಂಬ ವಿಷಯವು ತರುವಾಯದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ಜೈನಮತದ ಪರವಾಗಿ ತೋರಿದ ಪಕ್ಷಪಾತದಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ…