ಧರ್ಮವು ಜನ ಸಮೂಹದ ಅಮಲು ಪದಾರ್ಥವಿದ್ದಂತೆ ಎಂದು ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ವಾಕ್ಯ. ಅದರಲ್ಲೂ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಧರ್ಮವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ನೋಡುವುದು ಕಷ್ಟ ಅಸಾಧ್ಯ. ಜೀವನದ ಪ್ರತೀ ಮಗ್ಗಲಿನಲ್ಲೂ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಆರಾಧನೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ ಕೊಂಡವರು ಭಾರತೀಯರು. ಅಂತೆಯೇ ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹಣ ವಸೂಲಿ ಸಮೂಹ ದಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಯಾಮಾರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತೇವೆ.
ಆದರೆ ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ನ ಧರ್ಮದ ಬಗೆಗಿನ ಈ ವಾದವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಅತೀ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿ ಬಳಸಿದರವರು ಬಾಲ ಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕರು. 19 ನೇಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪೇಶ್ವರು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಣೇಶ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ದೇಶದೆಲ್ಲೆಡೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಮರ ಶುರುವಾಗಿತ್ತು. ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಅರಿತ ಬಾಲ ಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕರು, ಗಣೇಶನನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆಯೋಜಿಸಿದರು, ಆ ಮೂಲಕ ಜನರನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಗ್ರಾಮದತ್ತ ಸೆಳೆಯುವ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು ತಿಲಕರದ್ದು. ಅಂದು ತಿಲಕರು ಅದ್ದೂರಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ಹಬ್ಬವೊಂದು, ಇಂದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಬೀದಿ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲೂ ವೈಭವದಿಂದ ಆಚರಿಸುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.
ಜನರ ಧರ್ಮದೆಡೆಗಿನ ದೌರ್ಬಲ್ಯವನ್ನು, ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಚಾಣಕ್ಯತನದಿಂದ ಊಪಯೋಗಿಸಿದ, ತಿಲಕರ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯತೆ ಮೆಚ್ಚುವಂತದ್ದೇ.